અધ્યાય 5 · શ્લોક 29

ભાષ્ય

અધ્યાયના અંતે ભગવાન પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરવાનો સર્વોત્તમ અને સુલભ ઉપાય જણાવે છે. તે ઉપાય છે ભગવાનના વાસ્તવિક સ્વરૂપને જાણવું. ભગવાન કહે છે: 'મામ્' – મને (પરમાત્મા શ્રીકૃષ્ણને) 'યજ્ઞતપસામ્ ભોક્તારમ્' – સર્વ યજ્ઞો અને તપોના ભોક્તા (સ્વીકારનાર, ફળ આપનાર) તરીકે, 'સર્વલોકમહેશ્વરમ્' – સર્વ લોકોના મહાન ઈશ્વર (સ્વામી, નિયંતા) તરીકે, અને 'સર્વભૂતાનાં સુહૃદમ્' – સર્વ પ્રાણીઓના સુહૃદ (નિઃસ્વાર્થ પ્રેમી, હિતેચ્છુ મિત્ર) તરીકે 'જ્ઞાત્વા' – યથાર્થ જાણીને, મનુષ્ય 'શાન્તિમ્ ઋચ્છતિ' – પરમ શાંતિને પામે છે. જ્યારે જીવ સમજે છે કે સર્વ કર્મોનો સ્વામી અને ભોક્તા પરમાત્મા છે, સર્વ સત્તાનો આધાર તે છે, અને તે જ આપણો પરમ હિતેચ્છુ અને આશ્રય છે, ત્યારે તેનો અહંકાર, કર્તાપણાનો ભાવ, ભય અને અસુરક્ષા દૂર થાય છે અને તે શાશ્વત શાંતિનો અનુભવ કરે છે. આ જ ભક્તિયોગ અને જ્ઞાનયોગનો સમન્વય છે, જે સીધો શાંતિ તરફ દોરી જાય છે.

આમ, શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાના ઉપનિષદ, બ્રહ્મવિદ્યા અને યોગશાસ્ત્રરૂપી શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદનો 'કર્મસંન્યાસયોગ' નામનો પાંચમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. આ અધ્યાયમાં કર્મયોગ અને કર્મસંન્યાસની તુલના, કર્મયોગની શ્રેષ્ઠતા, જ્ઞાનીના લક્ષણો, સમદૃષ્ટિ અને પરમ શાંતિની પ્રાપ્તિના ઉપાયોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.