અધ્યાય 5 · શ્લોક 15

ભાષ્ય

આત્માની નિર્લેપતાને વધુ દૃઢ કરતાં ભગવાન કહે છે: 'વિભુઃ' (સર્વવ્યાપક પરમાત્મા/આત્મા) 'કસ્યચિત્ પાપમ્ ન આદત્તે' – કોઈના પાપને ગ્રહણ કરતો નથી, 'ન ચ એવ સુકૃતમ્' – અને પુણ્યને પણ ગ્રહણ કરતો નથી. તે કોઈના કર્મો માટે જવાબદાર નથી, ન તો તે કોઈને ફળ આપવા કે લેવા માટે કર્તા છે. તો પછી જીવો શા માટે પોતાને કર્તા-ભોક્તા માનીને સુખ-દુઃખ અનુભવે છે અને મોહ પામે છે? કારણ કે 'જ્ઞાનમ્ અજ્ઞાનેન આવૃતમ્' – તેમનું જે સહજ જ્ઞાન (આત્મસ્વરૂપનું ભાન) છે, તે અજ્ઞાન (અવિદ્યા, દેહાત્મબુદ્ધિ) વડે ઢંકાયેલું છે. 'તેન જન્તવઃ મુહ્યન્તિ' – તે (અજ્ઞાનના આવરણ)ને કારણે પ્રાણીઓ (જીવો) મોહ પામે છે, ભ્રમમાં પડે છે. જેમ સૂર્ય વાદળોથી ઢંકાઈ જાય ત્યારે દેખાતો નથી, તેમ આત્મા અજ્ઞાનથી ઢંકાયેલો હોવાથી જીવ પોતાના વાસ્તવિક સ્વરૂપને જાણી શકતો નથી.