અધ્યાય 4 · શ્લોક 7–8
યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ ભારત ।
અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાત્માનં સૃજામ્યહમ્ ॥૭॥
પરિત્રાણાય સાધૂનાં વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્ ।
ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય સંભવામિ યુગે યુગે ॥૮॥
અર્થ
જગતના જેટલા જેટલા ધર્મ (સ્વ-ધર્મ) છે, તે પરમાત્મા એ જ નિર્માણ કરેલા છે, જુદી જુદી પ્રકૃતિ (સાત્વિક,રાજસિક,તામસિક) ના માટે ના જુદા જુદા ધર્મો (સ્વ-ધર્મો) છે,
તે –સર્વ-ધર્મ નું (સ્વ-ધર્મનું) પ્રત્યેક યુગમાં પરમાત્માએ રક્ષણ કરવું જ જોઈએ, એવો ક્રમ અનાદિ-કાળ થી ચાલ્યો આવે છે, એટલે જે જે સમયમાં અધર્મ ના વધવાથી ધર્મ નો (સ્વ-ધર્મ નો) ક્ષય (નાશ) થાય છે, એટલે તે તે સમય માં ભક્તો ના (સ્વ-ધર્મી મનુષ્યોના) સંરક્ષણ કરવા માટે – પરમાત્મા દેહ ધારણ કરે છે. નિરાકાર પરમાત્મા - સાકાર-થઇ- “દેવ-રૂપી અવતાર” (શ્રીકૃષ્ણ-રામ-વગેરે) ધારણ કરે છે.
અને આવા પરમાત્મા ના અવતારો --જગતમાં ફેલાયેલા અજ્ઞાન ના અંધકાર નો નાશ કરે છે. --અધર્મી ઓ (દુષ્ટો-દૈત્યો) નો નાશ કરે છે. --વિવેકરૂપી અંગારા પર ની અવિવેક ની રાખ ને દૂર કરી –વિવેક નો અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરે છે.
ટૂંક માં કહીએ તો- ઉપર બતાવેલાં કાર્યો (કર્મો) કરવા માટે (અધર્મ દૂર કરી ધર્મ ની ફરીથી સ્થાપના કરવા માટે) પ્રત્યેક યુગમાં પરમાત્મા (બ્રહ્મ) “અવતાર” (શ્રીકૃષ્ણ-રામ-વગેરે) ધારણ કરે છે. (૭-૮)
ભાષ્ય
આ બે શ્લોકો ગીતાના અત્યંત પ્રસિદ્ધ અને મહત્વપૂર્ણ શ્લોકો છે, જે ભગવાનના અવતાર લેવાના કારણો સ્પષ્ટ કરે છે. ભગવાન કહે છે, 'હે ભરતવંશી અર્જુન! જ્યારે જ્યારે ધર્મની હાનિ થાય છે ('યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિઃ ભવતિ') અને અધર્મનો વધારો થાય છે ('અભ્યુત્થાનમ્ અધર્મસ્ય'), ત્યારે ત્યારે હું મારી જાતને પ્રકટ કરું છું ('તદા આત્માનં સૃજામિ અહમ્').' આ અવતાર લેવાનો ઉદ્દેશ્ય શું છે? 'પરિત્રાણાય સાધૂનામ્' – સજ્જનો, ભક્તો અને ધર્માત્માઓનું રક્ષણ કરવા માટે; 'વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્' – દુષ્ટો, પાપીઓ અને અધર્મીઓનો વિનાશ કરવા માટે; અને 'ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય' – ધર્મને ફરીથી સ્થાપિત કરવા માટે, 'સંભવામિ યુગે યુગે' – હું દરેક યુગમાં પ્રકટ થાઉં છું. આ શ્લોકો ભગવાનની કરુણા, ધર્મ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા અને સૃષ્ટિના કલ્યાણ માટે તેમની સક્રિય ભૂમિકા દર્શાવે છે. તેઓ ખાતરી આપે છે કે જ્યારે પણ અનિષ્ટ શક્તિઓ પ્રબળ બને છે, ત્યારે દૈવી શક્તિ ધર્મના રક્ષણ માટે અવશ્ય હસ્તક્ષેપ કરે છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.