અધ્યાય 4 · શ્લોક 40

ભાષ્ય

પાછલા શ્લોકથી વિપરીત, જ્ઞાન પ્રાપ્તિમાં અવરોધરૂપ બનતા દોષો અને તેનું પરિણામ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. 'અજ્ઞઃ ચ' – જે અજ્ઞાની છે (શાસ્ત્ર અને ગુરુના ઉપદેશથી વિમુખ છે), 'અશ્રદ્દધાનઃ ચ' – અને જે શ્રદ્ધારહિત છે (વિશ્વાસ કરતો નથી), 'સંશયાત્મા' – તથા જે સંશયગ્રસ્ત છે (જેનું મન હંમેશા શંકા-કુશંકામાં ડોળાયા કરે છે), તે 'વિનશ્યતિ' – વિનાશ પામે છે, પોતાના શ્રેયમાર્ગથી ભ્રષ્ટ થાય છે. આ ત્રણેયમાં પણ સંશય સૌથી વધુ ઘાતક છે. કારણ કે 'સંશયાત્મનઃ' – સંશય કરનાર વ્યક્તિ માટે 'ન અયં લોકઃ અસ્તિ' – ન તો આ લોક (ભૌતિક સુખ) છે, 'ન પરઃ' – ન પરલોક (સ્વર્ગાદિ) છે, 'ન સુખમ્' – અને તેને કોઈ પણ પ્રકારનું સાચું સુખ મળતું નથી. શ્રદ્ધાના અભાવે અને સતત સંશયને કારણે તે કોઈ નિર્ણય પર આવી શકતો નથી, કોઈ સાધનામાં સ્થિર થઈ શકતો નથી અને તેનું જીવન નિષ્ફળ જાય છે. તેથી, આત્મકલ્યાણ માટે સંશયનો ત્યાગ કરવો અત્યંત આવશ્યક છે.