અધ્યાય 4 · શ્લોક 39

ભાષ્ય

જ્ઞાન પ્રાપ્તિ માટેના આવશ્યક ગુણો અને તેનું ફળ જણાવવામાં આવ્યું છે. 'શ્રદ્ધાવાન્ લભતે જ્ઞાનમ્' – જે શ્રદ્ધાવાન છે (ગુરુ અને શાસ્ત્રોના વચનોમાં વિશ્વાસ રાખનાર છે) તે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે. શ્રદ્ધા એ જ્ઞાનમાર્ગનો પાયો છે. તેની સાથે 'તત્પરઃ' – જે તત્પર છે (જ્ઞાન પ્રાપ્તિ માટે ઉત્સાહી અને નિષ્ઠાવાન છે) અને 'સંયતેન્દ્રિયઃ' – જેણે પોતાની ઇન્દ્રિયોને વશમાં કરી લીધી છે, તેવો સાધક જ્ઞાન મેળવી શકે છે. ઇન્દ્રિયો પર સંયમ વિના ચિત્ત એકાગ્ર થતું નથી અને જ્ઞાન ગ્રહણ થઈ શકતું નથી. 'જ્ઞાનં લબ્ધ્વા' – આ પ્રમાણે (શ્રદ્ધા, તત્પરતા અને ઇન્દ્રિય સંયમ દ્વારા) જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને સાધક 'પરાં શાન્તિમ્' – પરમ શાંતિને (મોક્ષરૂપી શાંતિ, સર્વ દુઃખોની નિવૃત્તિ) 'અચિરેણ અધિગચ્છતિ' – તરત જ, વિલંબ વિના પ્રાપ્ત કરે છે. જ્ઞાનનો ઉદય થતાં જ અજ્ઞાન અને તેના કારણે થતા શોક, મોહ, ભય વગેરે નષ્ટ થાય છે અને શાશ્વત શાંતિનો અનુભવ થાય છે.