अध्याय 4 · श्लोक 39

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानप्राप्तीसाठी आवश्यक असलेल्या गुणांबद्दल सांगत आहेत. हे चार प्रमुख मुद्द्यांवर प्रकाश टाकते: श्रद्धा (विश्वास): ज्ञान मिळविण्यासाठी प्रथम विश्वास आवश्यक आहे. श्रद्धा म्हणजे गुरु आणि शास्त्रांवर पूर्ण श्रद्धा असणे. आपल्यामध्ये खरी श्रद्धा असेल तरच आपल्याला ज्ञान प्राप्त होऊ शकते. श्रद्धेशिवाय ज्ञानप्राप्ती शक्य नाही कारण श्रद्धा आपल्याला ज्ञानमार्गावर पुढे जाण्याची प्रेरणा देते. तत्परता (क्रियाकलाप) : श्रद्धेबरोबरच तयारीही आवश्यक आहे. तत्परता म्हणजे ज्ञान मिळविण्यासाठी नेहमी तयार आणि समर्पित असणे. ज्ञानप्राप्तीसाठी तत्पर आणि समर्पित व्यक्तीच खऱ्या अर्थाने ज्ञान प्राप्त करू शकते. संयमित इंद्रिये: ज्ञान प्राप्त करण्यासाठी आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण असणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपली इंद्रिये वस्तूंमध्ये गुंतलेली असते तेव्हा आपले मन देखील व्याकुळ होते. त्यामुळे जो मनुष्य आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवतो तोच ज्ञान प्राप्त करण्यात यशस्वी होऊ शकतो. परम शांतीची प्राप्ती: जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला ज्ञान प्राप्त होते तेव्हा त्याला अल्पावधीतच परम शांती प्राप्त होते. ही शांतता केवळ बाह्य नाही, तर आंतरिक आहे. ही शांती म्हणजे मनःशांती, जी कोणत्याही सांसारिक सुखापेक्षा श्रेष्ठ आहे. सारांश: या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितले आहे की, ज्याच्याकडे श्रद्धा, परिश्रम आणि इंद्रियांवर नियंत्रण असते त्याला ज्ञान प्राप्त होते आणि या ज्ञानाने त्याला परम शांती मिळते. ही शांती त्याला जगातील सर्व दु:ख आणि क्लेशांपासून मुक्त करते.