અધ્યાય 4 · શ્લોક 30
અપરે નિયતાહારાઃ પ્રાણાન્પ્રાણેષુ જુહ્વતિ ।
સર્વેઽપ્યેતે યજ્ઞવિદો યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ ॥૩૦॥
અર્થ
કેટલાક આહાર પર કાબૂ કરી પોતાના બધા જ પ્રાણને પ્રાણમાં હોમે છે. આ રીતે સાધક પોતપોતાની રીતે પાપોનો નાશ કરવા યજ્ઞનું અનુષ્ઠાન કરે છે.(૩૦)
ભાષ્ય
આહાર નિયમન દ્વારા થતા યજ્ઞનો ઉલ્લેખ છે. 'અપરે નિયતાહારાઃ' – બીજા કેટલાક નિયમિત અને પરિમિત આહાર કરનારા (આહાર પર સંયમ રાખનારા) યોગીઓ 'પ્રાણान् પ્રાણેષુ જુહ્વતિ' – પોતાના પ્રાણોનો (ઇન્દ્રિયોનો) પ્રાણોમાં (ઇન્દ્રિયોમાં) જ હોમ કરે છે. આનો અર્થ એ છે કે આહાર પર સંયમ રાખવાથી ઇન્દ્રિયો શિથિલ અને અંતર્મુખ બને છે. ઓછો આહાર લેવાથી પ્રાણવાયુ પણ નિયંત્રિત રહે છે, જેનાથી ઇન્દ્રિયોની શક્તિ ઘટે છે અને તે વિષયો તરફ દોડતી અટકે છે. જાણે કે એક ઇન્દ્રિયની શક્તિ બીજી ઇન્દ્રિયમાં હોમાઈ ગઈ હોય તેમ, સર્વ ઇન્દ્રિયો નિસ્તેજ બનીને અંતર્મુખ થાય છે. આ પણ એક પ્રકારનો યજ્ઞ છે. અંતમાં ભગવાન ઉપસંહાર કરતાં કહે છે: 'સર્વે અપિ એતે યજ્ઞવિદઃ' – આ બધા જ (ઉપર વર્ણવેલા વિવિધ પ્રકારના યજ્ઞ કરનારાઓ) યજ્ઞના સ્વરૂપને અને તેના રહસ્યને જાણનારા છે, અને 'યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ' – યજ્ઞો દ્વારા જેમનાં પાપો ('કલ્મષ' - પાપ, દોષ, મલિનતા) ક્ષીણ થઈ ગયાં છે, નષ્ટ થઈ ગયાં છે. કોઈપણ પ્રકારનો યજ્ઞ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવે તો તે ચિત્તશુદ્ધિ કરનાર અને પાપનો નાશ કરનાર બને છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.