અધ્યાય 4 · શ્લોક 26

ભાષ્ય

અન્ય પ્રકારના યજ્ઞોનું વર્ણન ચાલુ રહે છે, જે ઇન્દ્રિય સંયમ સાથે સંબંધિત છે. 'અન્યે' – બીજા કેટલાક (નૈષ્ઠિક બ્રહ્મચારીઓ અથવા સંયમી યોગીઓ) 'શ્રોત્રાદીનિ ઇન્દ્રિયાણિ' – કાન વગેરે જ્ઞાનેન્દ્રિયોને 'સંયમાગ્નિષુ જુહ્વતિ' – સંયમરૂપી અગ્નિઓમાં હોમી દે છે. એટલે કે, તેઓ પોતાની ઇન્દ્રિયોને વિષયો તરફ ભટકવા દેતા નથી, પણ તેમને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રણમાં રાખે છે. ઇન્દ્રિયોનો નિગ્રહ કરવો એ પણ એક પ્રકારનો યજ્ઞ છે. 'અન્યે' – વળી બીજા કેટલાક (ગૃહસ્થ યોગીઓ) 'શબ્દાદીન્ વિષયાન્' – શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ, ગંધ જેવા ઇન્દ્રિયોના વિષયોને 'ઇન્દ્રિયાગ્નિષુ જુહ્વતિ' – ઇન્દ્રિયોરૂપી અગ્નિઓમાં હોમી દે છે. આનો અર્થ એ છે કે તેઓ શાસ્ત્રની મર્યાદામાં રહીને, રાગ-દ્વેષ વિના, ઇન્દ્રિયો દ્વારા વિષયોનું ગ્રહણ કરે છે, પરંતુ તેમાં આસક્ત થતા નથી. તેઓ વિષયભોગને પણ યજ્ઞભાવથી, અનાસક્ત રહીને કરે છે. આ પણ એક પ્રકારનો ઇન્દ્રિય સંયમનો યજ્ઞ છે.