અધ્યાય 4 · શ્લોક 20

ભાષ્ય

તે જ્ઞાની પુરુષ (પંડિત) ની સ્થિતિનું વર્ણન કરતાં ભગવાન કહે છે: 'ત્યક્ત્વા કર્મફલાસઙ્ગમ્' – જેણે કર્મો અને તેના ફળોમાં આસક્તિનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરી દીધો છે, 'નિત્યતૃપ્તઃ' – જે આત્મામાં જ સદા સંતુષ્ટ રહે છે (બાહ્ય વસ્તુઓ પર તેની તૃપ્તિ નિર્ભર નથી), 'નિરાશ્રયઃ' – જે કોઈ બાહ્ય આશ્રય (ભૌતિક સાધન, વ્યક્તિ કે પરિસ્થિતિ) પર આધારિત નથી (માત્ર પરમાત્માનો જ આશ્રય લે છે), તેવો પુરુષ 'કર્મણિ અભિપ્રવૃત્તઃ અપિ' – કર્મોમાં સારી રીતે પ્રવૃત્ત હોવા છતાં પણ, 'ન એવ કિંચિત્ કરોતિ સઃ' – વાસ્તવમાં તે કંઈ પણ કરતો નથી (એટલે કે કર્મોના બંધનમાં પડતો નથી). તેની ક્રિયાઓ સહજ અને અલિપ્ત હોય છે, જેમ કે યંત્રવત્ થતી હોય. કર્તાપણાનો ભાવ ન હોવાથી તે કર્મોના પુણ્ય-પાપથી લેપાતો નથી.