અધ્યાય 4 · શ્લોક 16
કિં કર્મ કિમકર્મેતિ કવયોઽપ્યત્ર મોહિતાઃ ।
તત્તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્ ॥૧૬॥
અર્થ
શ્રીકૃષ્ણ કહે છે- કે-કર્મ એટલે શું ?તે હું તને જણાવું છું,કે જે - જાણી ને તું સંસારના દુઃખ માંથી મુક્ત થઈશ. (૧૬)
ભાષ્ય
કર્મ અને અકર્મના વિષયની ગહનતા દર્શાવતા ભગવાન કહે છે, 'કિં કર્મ કિમ્ અકર્મ ઇતિ કવયઃ અપિ અત્ર મોહિતાઃ' – કર્મ શું છે અને અકર્મ શું છે, આ વિષયમાં બુદ્ધિમાન પુરુષો (કવિઓ, જ્ઞાનીઓ) પણ મોહ પામે છે, એટલે કે ભ્રમિત થઈ જાય છે. સામાન્ય રીતે કર્મ એટલે ક્રિયા અને અકર્મ એટલે ક્રિયાનો અભાવ, એમ સમજાય છે. પરંતુ ગીતા અનુસાર તેનો અર્થ ઘણો ગૂઢ છે. કર્મયોગના સંદર્ભમાં, ફળની આસક્તિ વિના કરાયેલું શાસ્ત્રવિહિત કર્મ પણ બંધનકર્તા ન હોવાથી 'અકર્મ' જેવું બની જાય છે, જ્યારે અહંકાર અને ફળની આસક્તિ સાથે કરવામાં આવતી નિષ્ક્રિયતા પણ 'કર્મ' બની શકે છે. આ ગૂઢ તત્ત્વને સમજાવવા ભગવાન વચન આપે છે: 'તત્ તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ' – તે કર્મ(ના સ્વરૂપ)ને હું તને સારી રીતે સમજાવીશ, 'યત્ જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસે અશુભાત્' – જેને જાણીને તું અશુભથી (સંસારના બંધનથી, પાપથી) મુક્ત થઈ જઈશ.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.