અધ્યાય 4 · શ્લોક 17

ભાષ્ય

કર્મની ગહનતાને વધુ સ્પષ્ટ કરતાં ભગવાન કહે છે કે માત્ર કર્મ અને અકર્મ જ નહીં, પરંતુ ત્રણ બાબતોને સમજવી અત્યંત આવશ્યક છે: 'કર્મણઃ હિ અપિ બોદ્ધવ્યમ્' – કર્મનું સ્વરૂપ પણ જાણવું જોઈએ, 'બોદ્ધવ્યં ચ વિકર્મણઃ' – વિકર્મનું સ્વરૂપ પણ જાણવું જોઈએ, 'અકર્મણઃ ચ બોદ્ધવ્યમ્' – અને અકર્મનું સ્વરૂપ પણ જાણવું જોઈએ. કારણ કે, 'ગહના કર્મણઃ ગતિઃ' – કર્મની ગતિ (સ્વરૂપ, રહસ્ય, પરિણામ) અત્યંત ગહન અને દુર્જેય છે. * **કર્મ:** શાસ્ત્રોક્ત વિધિ અનુસાર, ફળની આસક્તિ રાખ્યા વિના, કર્તવ્ય બુદ્ધિથી કરવામાં આવતું કાર્ય. (સ્વધર્મ પાલન) * **વિકર્મ:** શાસ્ત્ર નિષિદ્ધ કાર્યો, પાપકર્મ, જે કરવા યોગ્ય નથી તેવાં કર્મો. * **અકર્મ:** કર્મનો ત્યાગ (શારીરિક નિષ્ક્રિયતા) અથવા જ્ઞાનપૂર્વક કર્મ করেও કર્તાપણાના અભિમાન અને ફળની આસક્તિનો અભાવ (કર્મમાં અકર્મ). આ ત્રણેયના ભેદને અને સ્વરૂપને યથાર્થ રીતે સમજ્યા વિના મનુષ્ય કર્મબંધનમાંથી મુક્ત થઈ શકતો નથી.