અધ્યાય 4 · શ્લોક 14–15

ભાષ્ય

ભગવાન પોતાના અકર્તાપણાનું કારણ સ્પષ્ટ કરે છે: 'ન માં કર્માણિ લિમ્પન્તિ' – કર્મો મને લેપતા નથી (બાંધતા નથી), કારણ કે 'ન મે કર્મફલે સ્પૃહા' – મને કર્મોના ફળમાં કોઈ સ્પૃહા (ઈચ્છા, આસક્તિ) નથી. હું સૃષ્ટિની રચના, પાલન, સંહાર જેવા મહાન કર્મો કરું છું, છતાં ફળની ઈચ્છા ન હોવાને કારણે તે કર્મો મને બંધનકર્તા થતા નથી. 'ઇતિ માં યઃ અભિજાનાતિ કર્મભિઃ ન સ બધ્યતે' – આ પ્રમાણે જે મને (મારા આ અલિપ્ત સ્વરૂપને) તત્ત્વથી જાણે છે, તે પણ કર્મો દ્વારા બંધાતો નથી. કારણ કે તે પણ ભગવાનની જેમ ફળની આસક્તિ વિના કર્મ કરવાનું શીખી જાય છે. આગળ કહે છે, 'એવં જ્ઞાત્વા કૃતં કર્મ પૂર્વૈઃ અપિ મુમુક્ષુભિઃ' – આ સત્યને જાણીને જ પૂર્વેના મુમુક્ષુઓએ (મોક્ષની ઈચ્છાવાળા સાધકોએ) પણ કર્મ કર્યા હતા. 'તસ્માત્ ત્વં કુરુ કર્મ એવ પૂર્વૈઃ પૂર્વતરં કૃતમ્' – તેથી તું પણ પૂર્વજો દ્વારા હંમેશા કરવામાં આવેલા કર્મને (પોતાના સ્વધર્મને) એ જ રીતે (ફળની આસક્તિ વિના) કર. ભગવાન અર્જુનને પ્રાચીન જ્ઞાનીઓ અને મુમુક્ષુઓનું ઉદાહરણ આપીને નિષ્કામ કર્મયોગના માર્ગે ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે.