અધ્યાય 2 · શ્લોક 63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः |
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति || ६३ ||
અર્થ
ક્રોધથી ('ક્રોધાત્') અત્યંત મૂઢભાવ (વિવેકનો અભાવ) ઉત્પન્ન થાય છે ('ભવતિ સંમોહઃ'). મૂઢભાવથી ('સંમોહાત્') સ્મૃતિ ભ્રમિત થઈ જાય છે ('સ્મૃતિવિભ્રમઃ'). સ્મૃતિ ભ્રમિત થવાથી ('સ્મૃતિભ્રંશાત્') બુદ્ધિનો (વિવેકશક્તિનો) નાશ ('બુદ્ધિનાશઃ') થાય છે. અને બુદ્ધિનો નાશ થવાથી ('બુદ્ધિનાશાત્') તે (પુરુષ) પોતાનું જ પતન ('પ્રણશ્યતિ') કરે છે.
ભાષ્ય
પતનની પ્રક્રિયા આગળ વધે છે. ક્રોધ વ્યક્તિને 'સંમોહિત' કરી દે છે, એટલે કે શું કરવું અને શું ન કરવું તેનો વિવેક ગુમાવી બેસે છે. આ મૂઢ અવસ્થામાં સ્મૃતિ (શાસ્ત્રોના જ્ઞાન અને પોતાના અનુભવોની યાદ) ભ્રષ્ટ થઈ જાય છે. સ્મૃતિ ભ્રષ્ટ થતાં સારા-નરસાનો ભેદ પારખવાની બુદ્ધિ ('બુદ્ધિ') નો નાશ થાય છે. અને જ્યારે બુદ્ધિ જ નષ્ટ થઈ જાય, ત્યારે મનુષ્યનું સંપૂર્ણ પતન થાય છે, તે પોતાના આધ્યાત્મિક માર્ગથી ભટકી જાય છે. આમ, વિષય-ચિંતનથી શરૂ થયેલી યાત્રા સર્વનાશમાં પરિણમે છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.