अध्याय 2 · श्लोक 63

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णांनी मनुष्याच्या मानसिक विकासाची आणि अधोगतीची प्रक्रिया स्पष्ट केली आहे. क्रोधाद्भवती संमोह: जेव्हा एखाद्या व्यक्तीच्या मनात क्रोध पसरतो तेव्हा त्या व्यक्तीचा मेंदू त्याच्या सामान्य स्थितीतून बाहेर जातो. रागामुळे माणसाची सद्सद्विवेकबुद्धी धूसर होऊन योग्य विचार करण्याची आणि निर्णय घेण्याची क्षमता गमावून बसते. या अवस्थेला संमोहन म्हणतात, जिथे व्यक्तीचे मन संभ्रम आणि गोंधळात असते. संमोहत्स्मृतिविभ्रम : संमोहन अवस्थेत माणसाची स्मरणशक्ती कमजोर होते. त्याला त्याची कर्तव्ये, आदर्श आणि भूतकाळातील महत्त्वाच्या गोष्टी आठवत नाहीत. या अवस्थेत व्यक्ती योग्य आणि अयोग्य फरक करू शकत नाही, ज्यामुळे त्याची स्मरणशक्ती गोंधळून जाते. स्मृतिभ्रंशबुद्धिनाशो: स्मरणशक्ती कमकुवत झाली की त्याचा बुद्धीवरही परिणाम होतो. बुद्धिमत्ता ही अशी क्षमता आहे जी एखाद्या व्यक्तीला योग्य निर्णय घेण्यास मदत करते. जेव्हा स्मरणशक्ती बिघडते तेव्हा बुद्धिमत्तेचा योग्य वापर करता येत नाही आणि ती नष्ट होते. बुद्धीनाशत्प्राणस्यति: बुद्धीचा नाश झाल्यामुळे व्यक्तीची मानसिक शक्ती आणि जीवनाची दिशा पूर्णपणे प्रभावित होते. या परिस्थितीत, व्यक्तीचे जीवन अव्यवस्थित होते आणि त्याच्या आत्म्याची परिपूर्णता आणि शांती नष्ट होते. त्याला आपले ध्येय साध्य करणे आणि जीवनाच्या योग्य दिशेने वाटचाल करणे कठीण वाटते. अशाप्रकारे, या श्लोकाद्वारे, श्रीकृष्णाने राग आणि त्याच्या परिणामी नकारात्मक भावना माणसाच्या जीवनावर आणि मानसिक स्थितीवर किती खोलवर परिणाम करू शकतात हे शिकवले आहे. या भावना एखाद्या व्यक्तीची विचारसरणी आणि बुद्धी कमकुवत करतात, ज्यामुळे त्याच्या जीवनाच्या गुणवत्तेवर परिणाम होतो. म्हणून, राग आणि इतर नकारात्मक भावनांवर नियंत्रण ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.