અધ્યાય 2 · શ્લોક 59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः |
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते || ५९ ||
અર્થ
ઇન્દ્રિયો દ્વારા વિષયોને ગ્રહણ ન કરનારા ('નિરાહારસ્ય') દેહધારી પુરુષના પણ केवल વિષયો ('વિષયાઃ') તો નિવૃત્ત થઈ જાય છે (પણ) તેમાં રહેલી આસક્તિ ('રસઃ') નિવૃત્ત થતી નથી ('રસવર્જમ્'). પરંતુ આ સ્થિતપ્રજ્ઞ પુરુષની તો આસક્તિ ('રસઃ અપિ') પણ પરમાત્માનો સાક્ષાત્કાર કરીને ('પરં દૃષ્ટ્વા') નિવૃત્ત થઈ જાય છે ('નિવર્તતે').
ભાષ્ય
ઇન્દ્રિય સંયમના બે સ્તર છે. એક, બાહ્ય રીતે વિષયોનો ત્યાગ કરવો (દા.ત. ઉપવાસ કરવો - 'નિરાહારસ્ય'). આનાથી વિષયો ભોગવવાનું બંધ થાય છે, પણ મનમાં તેનો 'રસ' એટલે કે સૂક્ષ્મ આસક્તિ, તૃષ્ણા કે સ્વાદ રહી જાય છે. પરંતુ સ્થિતપ્રજ્ઞનો સંયમ આંતરિક હોય છે. તેણે 'પરં' એટલે કે પરમ તત્ત્વ, આત્માના આનંદનો અનુભવ કર્યો હોવાથી, તેની વિષયો પ્રત્યેની સૂક્ષ્મ આસક્તિ ('રસ') પણ જતી રહે છે. ઉચ્ચતર આનંદ મળવાથી નિમ્ન આનંદો સ્વાભાવિક રીતે છૂટી જાય છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.