અધ્યાય 2 · શ્લોક 58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः |
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता || ५८ ||
અર્થ
અને ('ચ') જ્યારે ('યદા') આ (પુરુષ) કાચબો ('કૂર્મઃ') જેમ પોતાના અંગોને ('અઙ્ગાનિ ઇવ') બધી બાજુથી ('સર્વશઃ') સંકેલી લે છે, તેમ પોતાની ઇન્દ્રિયોને ('ઇન્દ્રિયાણિ') ઇન્દ્રિયોના વિષયોમાંથી ('ઇન્દ્રિયાર્થેભ્યઃ') સંકેલી લે છે ('સંહરતે'), ત્યારે તેની બુદ્ધિ ('તસ્ય પ્રજ્ઞા') સ્થિર ('પ્રતિષ્ઠિતા') થયેલી સમજવી.
ભાષ્ય
સ્થિતપ્રજ્ઞનું ઇન્દ્રિય સંયમનું લક્ષણ કાચબાના દૃષ્ટાંતથી સમજાવ્યું છે. જેમ કાચબો ભય જણાતાં પોતાના અંગોને (માથું, પગ વગેરે) તરત જ પોતાની ઢાલમાં સંકેલી લે છે, તેમ સ્થિતપ્રજ્ઞ પુરુષ પણ જ્યારે જરૂર ન હોય અથવા અનુકૂળ ન હોય, ત્યારે પોતાની ઇન્દ્રિયોને (આંખ, કાન, વગેરે) તેમના વિષયોમાંથી (રૂપ, શબ્દ, વગેરે) સહેલાઈથી પાછી ખેંચી શકે છે અને અંતર્મુખ થઈ શકે છે. આ ઇન્દ્રિય નિગ્રહ તેની સ્થિર બુદ્ધિનું પ્રમાણ છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.