અધ્યાય 18 · શ્લોક 63

ભાષ્ય

ભગવાન ગીતાના મુખ્ય ઉપદેશનું સમાપન કરતાં કહે છે. `ઇતિ` (આ પ્રમાણે) `ગુહ્યાત્ ગુહ્યતરમ્` (ગુપ્ત જ્ઞાનથી પણ વધુ ગુપ્ત એવું) `જ્ઞાનમ્` (આ જ્ઞાન, ગીતાનો ઉપદેશ) `મયા તે આખ્યાતમ્` (મેં તને કહ્યું છે). `એતત્ અશેષેણ વિમૃશ્ય` (આ સંપૂર્ણ ઉપદેશ પર સારી રીતે વિચાર કરીને, મનન કરીને) `યથા ઇચ્છસિ તથા કુરુ` (પછી જેવી તારી ઈચ્છા હોય તે પ્રમાણે કર). ભગવાને સત્ય માર્ગ દર્શાવી દીધો, પણ નિર્ણય લેવાની અને તે માર્ગે ચાલવાની સ્વતંત્રતા અર્જુનને (અને દરેક મનુષ્યને) આપી છે. જ્ઞાન આપવું એ ગુરુનું કર્તવ્ય છે, પણ તેને જીવનમાં ઉતારવું એ શિષ્યની જવાબદારી અને સ્વતંત્ર ઇચ્છા પર નિર્ભર છે.