અધ્યાય 18 · શ્લોક 61

ભાષ્ય

જીવની પરવશતાનું મૂળ કારણ ભગવાન સમજાવે છે. "હે અર્જુન!" `ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનામ્ હૃદ્દેશે તિષ્ઠતિ` (ઈશ્વર બધાં જ પ્રાણીઓના હૃદય સ્થાનમાં અંતર્યામી રૂપે બિરાજેલા છે). તે ત્યાં રહીને શું કરે છે? `માયયા` (પોતાની માયા શક્તિ વડે) `યન્ત્રારૂઢાનિ ઇવ` (જાણે કે કોઈ યંત્ર પર બેસાડેલાં હોય તેમ) `સર્વભૂતાનિ ભ્રામયન્` (બધાં પ્રાણીઓને તેમના કર્મો અનુસાર જુદી જુદી યોનિઓમાં અને પરિસ્થિતિઓમાં ભમાવે છે, ફેરવે છે). જીવ પોતાને સ્વતંત્ર કર્તા માને છે, પણ વાસ્તવમાં તે ઈશ્વરની માયા અને પોતાના કર્મોને આધીન રહીને પ્રકૃતિ રૂપી યંત્ર પર ચઢીને ભ્રમણ કરી રહ્યો છે. સાચો સ્વામી તો હૃદયમાં બેઠેલો ઈશ્વર જ છે.