અધ્યાય 18 · શ્લોક 53

ભાષ્ય

શ્લોક 51-53: આ ત્રણ શ્લોકોમાં ભગવાન જ્ઞાનની પરા નિષ્ઠા એટલે કે બ્રહ્મપ્રાપ્તિ માટેની સાધના અને સાધકના લક્ષણોનું વર્ણન કરે છે. (51) `વિશુદ્ધયા બુદ્ધ્યા યુક્તઃ` (સંપૂર્ણ શુદ્ધ થયેલી બુદ્ધિથી યુક્ત થઈને), `ધૃત્યા આત્માનમ્ નિયમ્ય ચ` (સાત્વિક ધૃતિ વડે મનને વશમાં રાખીને), `શબ્દાદીન્ વિષયાન્ ત્યક્ત્વા` (શબ્દ વગેરે ઇન્દ્રિયોના વિષયોનો ત્યાગ કરીને) `ચ રાગદ્વેષૌ વ્યુદસ્ય` (અને રાગ તથા દ્વેષને દૂર કરીને). (52) `વિવિક્તસેવી` (એકાંત અને શુદ્ધ સ્થાનમાં રહેનારો), `લઘ્વાશી` (અલ્પ અને સાત્વિક આહાર કરનારો), `યતવાક્કાયમાનસઃ` (વાણી, શરીર અને મનને સંયમમાં રાખનારો), `નિત્યમ્ ધ્યાનયોગપરઃ` (નિરંતર ધ્યાનયોગમાં તત્પર રહેનારો) અને `વૈરાગ્યમ્ સમુપાશ્રિતઃ` (દૃઢ વૈરાગ્યનો આશ્રય લેનારો). (53) `અહંકારમ્, બલમ્, દર્પમ્, કામમ્, ક્રોધમ્, પરિગ્રહમ્` (અહંકાર, બળનું અભિમાન, ઘમંડ, કામના, ક્રોધ અને સંગ્રહવૃત્તિ) નો `વિમુચ્ય` (સારી રીતે ત્યાગ કરીને), `નિર્મમઃ` (મમતા રહિત) અને `શાન્તઃ` (પરમ શાંતિ પામેલો) પુરુષ `બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે` (બ્રહ્મસ્વરૂપ થવાને, બ્રહ્મમાં લીન થવાને યોગ્ય બને છે). આ જ્ઞાનનિષ્ઠાની પરિપક્વ અવસ્થા છે.