अध्याय 18 · श्लोक 51–53

स्पष्टीकरण

या श्लोकांमध्ये भगवान श्रीकृष्णांनी त्याग सिद्धीसाठी आवश्यक असलेल्या गुणांचे वर्णन केले आहे. आपण ते सविस्तरपणे समजून घेऊया: श्लोक 51: या श्लोकात असे म्हटले आहे की ब्रह्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी व्यक्तीकडे शुद्ध बुद्धी असणे आवश्यक आहे. याचा अर्थ त्याची बुद्धी पूर्णपणे स्पष्ट आणि सतर्क असली पाहिजे. यासोबतच त्याने नियमितपणे आत्मसंयम, संयम आणि साधना जीवन जगावे. त्याने इंद्रिये आणि बाह्य वस्तूंचा त्याग केला पाहिजे, जेणेकरून आसक्ती, तिरस्कार यांसारख्या भावना उरणार नाहीत. अशाप्रकारे, एक व्यक्ती एकांत आणि शुद्ध वातावरणात राहून ध्यान आणि अध्यात्म साधनामध्ये व्यस्त राहते. श्लोक 52: या श्लोकात असे म्हटले आहे की अशा व्यक्तीने एकांत प्रिय असणे आवश्यक आहे, म्हणजेच त्याला निर्जन ठिकाणी राहणे आवडते. त्याने हलके अन्न खावे, ज्यामुळे तो मानसिक आणि शारीरिकदृष्ट्या हलका राहील. त्याचे वाणी, शरीर आणि मन या सर्वांवर संयमी व नियंत्रण असावे. ती व्यक्ती नियमितपणे ध्यान आणि योगामध्ये मग्न राहते आणि खोल संन्यासाचा आश्रय घेते. अशा प्रकारे, तो जगाच्या वस्तू आणि आकर्षणांपासून पूर्णपणे मुक्त राहतो. श्लोक 53: हा श्लोक सांगतो की खरा संन्यासी अहंकार, बल, अभिमान, इच्छा, क्रोध आणि परिग्रह (संपत्ती किंवा भौतिक गोष्टींचा संचय) यांचा त्याग करतो. त्याच्याकडे निर्दयी आणि शांत व्यक्तिमत्व आहे. अशा प्रकारे, जेव्हा तो या सर्व घटकांचा त्याग करतो तेव्हा तो ब्रह्मात पूर्णपणे लीन होतो आणि ब्रह्मभूतामध्ये म्हणजेच ब्रह्माच्या अस्तित्वात पूर्णपणे स्थित होतो. या श्लोकांचा उद्देश असा आहे की मनुष्याने त्याग आणि आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी मानसिक आणि शारीरिक दोन्ही पातळ्यांवर संयमी आणि साधनसंपन्न असावे. अशा साधनेनेच शेवटी ब्रह्माशी एकरूपता साधता येते.