અધ્યાય 18 · શ્લોક 40

ભાષ્ય

ત્રણેય ગુણોની વ્યાપકતા અને અનિવાર્યતા ભગવાન દર્શાવે છે. `પૃથિવ્યામ્ વા` (આ પૃથ્વીલોકમાં) `દિવિ દેવેષુ વા પુનઃ` (કે સ્વર્ગલોકમાં દેવતાઓમાં પણ) `તત્ સત્ત્વમ્ ન અસ્તિ` (એવું કોઈ પ્રાણી કે પદાર્થ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી) `યત્ એભિઃ ત્રિભિઃ પ્રકૃતિજૈઃ ગુણૈઃ મુક્તમ્ સ્યાત્` (જે પ્રકૃતિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા આ ત્રણ ગુણોથી રહિત હોય). બ્રહ્માથી લઈને નાનામાં નાના તણખલા સુધી, આ ભૌતિક જગતમાં જે કંઈ પણ છે, તે બધું જ સત્ત્વ, રજસ અને તમસ – આ ત્રણ ગુણોના મિશ્રણથી બનેલું છે અને તેમના પ્રભાવ હેઠળ છે. ગુણોથી પર થવું એ જ ભૌતિક બંધનમાંથી મુક્ત થવું છે.