અધ્યાય 18 · શ્લોક 11

ભાષ્ય

ભગવાન ફરીથી સ્પષ્ટ કરે છે કે કર્મનો સ્વરૂપતઃ ત્યાગ શક્ય અને યોગ્ય નથી. `હિ` (કારણ કે) `દેહભૃતા` (શરીર ધારણ કરનાર કોઈપણ જીવ માટે) `કર્માણિ અશેષતઃ ત્યક્तुम्` (બધાં જ કર્મોનો સંપૂર્ણપણે ત્યાગ કરવો) `ન શક્યમ્` (શક્ય જ નથી). શ્વાસ લેવો, ખાવું, પીવું, ચાલવું જેવી શારીરિક ક્રિયાઓ પણ કર્મ જ છે, જે જીવતા રહેવા માટે અનિવાર્ય છે. તો પછી સાચો ત્યાગ કોને કહેવો? `યઃ તુ કર્મફલત્યાગી` (પરંતુ જે મનુષ્ય કર્મોનાં ફળોનો ત્યાગ કરે છે), `સઃ ત્યાગી ઇતિ અભિધીયતે` (તે જ ખરો 'ત્યાગી' એમ કહેવાય છે). કર્મ કરવું, પણ તેના ફળની ઈચ્છા ન રાખવી, ફળ ભગવાનને સમર્પિત કરી દેવું – એ જ ગીતાની દ્રષ્ટિએ શ્રેષ્ઠ ત્યાગ છે.