અધ્યાય 18 · શ્લોક 1

ભાષ્ય

ગીતાના અંતિમ અધ્યાયનો પ્રારંભ અર્જુનના એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નથી થાય છે. ગીતામાં ભગવાને કર્મયોગ, જ્ઞાનયોગ, ભક્તિયોગ, કર્મફળત્યાગ અને સંન્યાસ જેવા શબ્દોનો પ્રયોગ કર્યો છે. આ બધાના સંબંધને અને ખાસ કરીને 'સંન્યાસ' અને 'ત્યાગ' ના તાત્વિક ભેદને સમજવા અર્જુન ઉત્સુક છે. તે ભગવાનને ત્રણ સંબોધનો દ્વારા પૂછે છે: 'મહાબાહો' (આપની શક્તિ અનંત છે), 'હૃષીકેશ' (આપ ઇન્દ્રિયોના સ્વામી છો અને મારા મનની સ્થિતિ જાણો છો), 'કેશિનિષૂદન' (આપ કેશી દૈત્યનો નાશ કરનાર છો, તો મારા આ સંશયરૂપી દૈત્યનો પણ નાશ કરો). તે `સંન્યાસસ્ય તત્ત્વમ્` (સંન્યાસના વાસ્તવિક સ્વરૂપને) અને `ત્યાગસ્ય ચ` (તથા ત્યાગના સ્વરૂપને) `પૃથક્` (અલગ અલગ રીતે) `વેદિતુમ્ ઇચ્છામિ` (જાણવા ઈચ્છું છું). શું સંન્યાસ એટલે કર્મોનો સ્વરૂપતઃ ત્યાગ અને ત્યાગ એટલે કર્મફળનો ત્યાગ? કે બંનેનો અર્થ એક જ છે? આ પ્રશ્ન ગીતાના સમગ્ર ઉપદેશના સારને સમજવા માટે ચાવીરૂપ છે.