अध्याय 14 · श्लोक 6

स्पष्टीकरण

या श्लोकात श्रीकृष्ण अर्जुनाला सत्त्वगुणाचे गुणधर्म सांगत आहेत. येथे तीन गुणांचे वर्णन केले आहे: सत्व (शुद्धता), रजस (उत्तेजना), आणि तम (अज्ञान). सत्त्वगुण : हा गुण शुद्ध आणि शुद्ध आहे. हे प्रकाश आणि स्पष्टता प्रदान करते. सत्त्वगुण असलेल्या व्यक्तीच्या मनात शांतता आणि स्थिरता असते. या गुणाच्या प्रभावाखाली व्यक्ती ज्ञानाकडे आकर्षित होऊन शारीरिक व मानसिकदृष्ट्या निरोगी राहते. प्रदीपक आणि अनामया: सत्त्वगुण हा 'प्रकाशक' आहे, म्हणजेच तो व्यक्तीमधील चेतना प्रकाशित करतो, त्याला योग्य आणि अयोग्य ओळखू देतो. 'अनामय' म्हणजे विकाररहित, म्हणजेच हा गुण माणसाला रोग व विकारांपासून मुक्त ठेवतो. आनंद आणि ज्ञानाचे बंधन: सत्त्वगुण शुद्ध आणि लाभदायक असले तरी ते आनंद आणि ज्ञानाचे बंधन निर्माण करते. याचा अर्थ असा की सत्त्वगुणाच्या प्रभावाखाली माणसाला आनंद आणि ज्ञानाचा अनुभव येतो, पण तो या आनंदाच्या आणि ज्ञानाच्या अभिमानानेही बद्ध होतो. हे बंधन इतर गुणांपेक्षा सूक्ष्म आहे, तरीही ते मोक्षप्राप्तीमध्ये अडथळा ठरू शकते. अशाप्रकारे, सत्त्वगुण हा सकारात्मक गुण असूनही, व्यक्तीला एका सूक्ष्म बंधनात ठेवतो, जे त्याला अंतिम सत्य आणि मोक्षापासून दूर ठेवते. या श्लोकाद्वारे श्रीकृष्ण अर्जुनला सावध करतात की केवळ सत्त्वगुणात लीन होणे हे मोक्षाच्या मार्गात अडथळा ठरू शकते, म्हणून त्यापलीकडे जाण्याची गरज आहे.