अध्याय 14 · श्लोक 15

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णाने सांगितले आहे की जेव्हा माणसाचा रजोगुण (तृष्णा, इच्छा आणि क्रियाकलाप) वाढतो, तेव्हा त्याच्या मृत्यूनंतर तो कर्मांशी संलग्न असलेल्या मानवांच्या समूहात जन्म घेतो. याचा अर्थ असा की, जो मनुष्य कर्माचा अतिरेक करतो आणि या जन्मात वासनांमध्ये गुंततो, त्याच्या मृत्यूनंतर तो पुन्हा कर्माच्या चक्रात अडकलेला माणूस म्हणून जन्म घेतो. त्याच वेळी, जेव्हा तमोगुण (अज्ञान, आळस आणि अंधार) वाढतो तेव्हा मृत व्यक्तीचा आत्मा कीटक, प्राणी इत्यादींच्या रूपात जन्म घेतो. हे दर्शविते की जेव्हा एखादी व्यक्ती या जीवनात अज्ञान आणि आळशीपणाच्या प्रभावाखाली राहते, तेव्हा त्याच्या मृत्यूनंतर तो जीवनाच्या प्रगतीसाठी अनुकूल नसलेल्या कीटक किंवा प्राणी यासारख्या निम्न आणि अधिक दयनीय जीवन प्रकारांमध्ये पुनर्जन्म घेतो. या श्लोकाद्वारे भगवान श्रीकृष्णांनी हे स्पष्ट केले आहे की, जन्म-मृत्यूच्या चक्रावर गुणांचा प्रभाव मोठा असतो. रजोगुण आणि तमोगुण यांचा प्रभाव आपल्या आत्म्याचा प्रवास ठरवतो आणि त्यामुळे जीवनातील पुढील जन्म निश्चित होतात. म्हणून, आध्यात्मिक साधना आणि आत्म्याच्या प्रगतीसाठी या गुणांवर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे.