અધ્યાય 13 · શ્લોક 30

ભાષ્ય

બ્રહ્મભાવને ક્યારે પ્રાપ્ત થાય છે, તે અહીં દર્શાવ્યું છે. `યદા` (જ્યારે મનુષ્ય) `ભૂતપૃથગ્ભાવમ્` (પ્રાણીઓના જુદા જુદા ભાવોને, તેમના અલગ અસ્તિત્વને) `એકસ્થમ્ અનુપશ્યતિ` (એક જ પરમાત્મામાં સ્થિત જુએ છે), `તતઃ એવ ચ વિસ્તારમ્` (અને તે એક પરમાત્મામાંથી જ આ સર્વ વિવિધતાનો વિસ્તાર થયેલો જુએ છે), `તદા` (ત્યારે) તે `બ્રહ્મ સંપદ્યતે` (બ્રહ્મભાવને પામે છે). જ્યારે સાધકને એવી અનુભૂતિ થાય છે કે આ દેખાતી વિવિધતા, આ અલગ અલગ જીવો અને પદાર્થો, એ બધું મૂળમાં તો એક જ પરમાત્માના આધાર પર રહેલું છે અને તે એકમાંથી જ આ બધું વિસ્તર્યું છે, ત્યારે તેની દ્રષ્ટિ એકત્વમાં સ્થિર થાય છે. તે સર્વત્ર બ્રહ્મને જ જુએ છે અને પોતે પણ બ્રહ્મરૂપ બની જાય છે. અનેકતામાં એકતા અને એકતામાંથી અનેકતાનો વિસ્તાર - આ બંનેને એક સાથે જોવા એ જ બ્રહ્મજ્ઞાન છે.