અધ્યાય 13 · શ્લોક 13

ભાષ્ય

ભગવાન તે જ્ઞેય બ્રહ્મના સર્વવ્યાપક અને સર્વશક્તિમાન સ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે. `તત્` (તે બ્રહ્મ) `સર્વતઃ પાણિપાદમ્` (બધી બાજુ હાથ અને પગવાળું છે). આનો અર્થ એ નથી કે તેના ભૌતિક હાથ-પગ છે, પણ તે સર્વત્ર કાર્ય કરવાની અને ગતિ કરવાની શક્તિ ધરાવે છે. `સર્વતઃ અક્ષિશિરોમુખમ્` (બધી બાજુ આંખો, માથાં અને મુખવાળું છે). તે સર્વત્ર જુએ છે, સર્વ જાણે છે અને સર્વ ગ્રહણ કરે છે. `સર્વતઃ શ્રુતિમત્` (બધી બાજુ કાનવાળું છે). તે સર્વત્ર સાંભળે છે. `લોકે` (આ સંસારમાં) તે `સર્વમ્ આવૃત્ય તિષ્ઠતિ` (બધાને આવરીને, વ્યાપીને રહેલું છે). જેમ અગિયારમા અધ્યાયમાં વિશ્વરૂપ દર્શાવ્યું હતું, તેમ અહીં શબ્દો દ્વારા તે પરમ તત્ત્વની સર્વવ્યાપકતા, સર્વજ્ઞતા અને સર્વશક્તિમત્તાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. તે એક જ સમયે બધે હાજર છે અને બધું કરી શકે છે.