અધ્યાય 11 · શ્લોક 9

ભાષ્ય

આ શ્લોકથી સંજય, જેમને વ્યાસજી દ્વારા દિવ્ય દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત થઈ છે અને તેઓ હસ્તિનાપુરમાં બેઠા બેઠા કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ જોઈ રહ્યા છે અને ધૃતરાષ્ટ્રને સંભળાવી રહ્યા છે, તેનું વર્ણન શરૂ થાય છે. સંજય કહે છે, "હે રાજન! (ધૃતરાષ્ટ્રને સંબોધન) આ પ્રમાણે કહીને (`એવમ્ ઉક્ત્વા`), તે પછી (`તતઃ`), મહાયોગેશ્વર (મહાન યોગના સ્વામી) હરિએ (ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, જે સર્વ દુઃખોને હરી લે છે) પાર્થને (અર્જુનને) પોતાનું પરમ (શ્રેષ્ઠ) ઐશ્વર્ય રૂપ (ઈશ્વરીય, સાર્વભૌમ સ્વરૂપ) દેખાડ્યું (`દર્શયામાસ`)." સંજયના આ શબ્દોથી વિશ્વરૂપ દર્શનના પ્રત્યક્ષ વર્ણનનો પ્રારંભ થાય છે. 'મહાયોગેશ્વર હરિ' સંબોધન ભગવાનની શક્તિ અને કૃપા બંનેનું સૂચન કરે છે, જેના દ્વારા આ અદ્ભુત દર્શન શક્ય બન્યું.