અધ્યાય 11 · શ્લોક 42

ભાષ્ય

અર્જુન પોતાની ક્ષમાયાચના ચાલુ રાખે છે અને વધુ ઉદાહરણો આપે છે જ્યાં તેણે ભગવાન પ્રત્યે અયોગ્ય વર્તન કર્યું હોય શકે છે. "અને વળી (`યત્ ચ`) મજાક કરવાના હેતુથી (`અવહાસાર્થम्`), ક્યારેક ફરતી વખતે (`વિહાર`), સૂતી વખતે (`શય્યા`), બેસતી વખતે (`આસન`), કે ભોજન કરતી વખતે (`ભોજનેષુ`), જ્યારે હું એકલો હોઉં ત્યારે (`એકઃ`) અથવા તો બીજા મિત્રોની હાજરીમાં (`અથવા અપિ તત્સમક્ષम्`) મેં આપનું જે કાંઈ અસન્માન કર્યું હોય (`અસત્કૃતઃ અસિ`), હે અચ્યુત! (પોતાના સ્વરૂપ, સામર્થ્ય અને કરુણામાંથી ક્યારેય ચલિત ન થનારા ભગવાન) તે સર્વ (અપરાધો) માટે હું (`અહम्`) આપ અપ્રમેય (જેમના પ્રભાવને માપી ન શકાય, જેમની મહિમા અકલ્પનીય છે તેવા) ભગવાનની ક્ષમા યાચું છું (`તત્ ક્ષામયે ત્વાम्`)." આ શ્લોક દર્શાવે છે કે અર્જુન અને કૃષ્ણ વચ્ચે અત્યંત ગાઢ અને અનौપચારિક મૈત્રી હતી. પરંતુ ભગવાનની પરમેશ્વર તરીકેની ઓળખ થયા પછી, અર્જુનને લાગે છે કે તેણે મિત્રતાના અતિરેકમાં ભગવાનના પદ અને ગરિમાનું કદાચ ઉલ્લંઘન કર્યું છે, અને તે માટે તે ઊંડો પશ્ચાત્તાપ અને ક્ષમાભાવ વ્યક્ત કરે છે.