અધ્યાય 11 · શ્લોક 38

ભાષ્ય

અર્જુન ભગવાનની સ્તુતિ ચાલુ રાખે છે: "આપ 'આદિદેવ' (સૌથી પ્રથમ દેવ) અને 'પુરાણઃ પુરુષઃ' (સનાતન, અનાદિ પુરુષ) છો." આપ સર્વ દેવો અને જીવોના ઉદ્ગમ સ્થાન છો. "આપ આ વિશ્વના (`અસ્ય વિશ્વસ્ય`) પરમ નિધાન (`પરં નિધાનમ્`) છો." એટલે કે સમગ્ર સૃષ્ટિ પ્રલયકાળે જેમાં લીન થાય છે અને જેનો આશ્રય લે છે તે પરમ સ્થાન આપ છો. "આપ 'વેત્તા' (બધું જાણનારા, જ્ઞાતા) છો, 'વેદ્યમ્ ચ' (જાણવા યોગ્ય એકમાત્ર તત્ત્વ, જ્ઞેય) છો, અને 'પરં ધામ ચ' (પરમ પદ, મોક્ષનું સ્વરૂપ) છો." જ્ઞાતા, જ્ઞેય અને જ્ઞાનનું અંતિમ લક્ષ્ય – બધું આપ જ છો. "હે અનંતરૂપ! આપના દ્વારા (`ત્વયા`) આ સમગ્ર વિશ્વ (`વિશ્વમ્`) વ્યાપ્ત છે (`તતમ્`)." આપની સત્તા અને ચેતના સર્વત્ર ફેલાયેલી છે. આ શ્લોકમાં ભગવાનના સર્વકારણત્વ, સર્વાધારત્વ, સર્વજ્ઞત્વ, જ્ઞેયત્વ, પરમ ગતિ અને સર્વવ્યાપકત્વનું પ્રતિપાદન થયું છે.