અધ્યાય 11 · શ્લોક 33

ભાષ્ય

કાળ સ્વરૂપનું રહસ્ય ખોલ્યા પછી, ભગવાન અર્જુનને તેના કર્તવ્ય તરફ પાછા વાળે છે. "તેથી (`તસ્માત્`), તું ઊભો થા (`ત્વમ્ ઉત્તિષ્ઠ`)! યશ પ્રાપ્ત કર (`યશઃ લભસ્વ`). શત્રુઓને જીતીને (`જિત્વા શત્રૂન્`) સમૃદ્ધ રાજ્ય ભોગવ (`ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યં સમૃદ્ધम्`)." ભગવાન તેને યુદ્ધ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, પણ સાથે જ કર્તાપણાના અભિમાનથી મુક્ત કરે છે. તેઓ કહે છે, "આ બધા (શત્રુઓ) (`એતે`) મારા વડે જ (`મયા એવ`) પહેલાથી જ (`પૂર્વમ્ એવ`) હણાઈ ચૂક્યા છે (`નિહતાઃ`)." તેમનો વિનાશ કાળરૂપે ભગવાને નિશ્ચિત કરી દીધો છે. "હે સવ્યસાચિન્! (ડાબા હાથે પણ બાણ ચલાવવામાં કુશળ અર્જુન) તું કેવળ નિમિત્ત માત્ર બન (`નિમિત્તમાત્રં ભવ`)." અર્જુને યુદ્ધ તો કરવાનું છે, પણ એ સમજીને કે તે માત્ર ભગવાનની યોજનાને પાર પાડવાનું એક સાધન છે, વાસ્તવિક કર્તા ભગવાન પોતે (કાળ સ્વરૂપે) છે. આ જ્ઞાન અર્જુનને હિંસાના પાપ અને તેના પરિણામોની ચિંતામાંથી મુક્ત કરી શકે છે.