અધ્યાય 11 · શ્લોક 26

ભાષ્ય

વિશ્વરૂપ દર્શનમાં અર્જુન હવે યુદ્ધનું ભવિષ્ય પ્રત્યક્ષ નિહાળે છે. તે જુએ છે કે માત્ર સામાન્ય સૈનિકો જ નહીં, પરંતુ મુખ્ય યોદ્ધાઓ પણ ભગવાનના કાળ સ્વરૂપમાં સમાઈ રહ્યા છે. "અને (`ચ`) આ (`અમી`) ધૃતરાષ્ટ્રના બધા જ પુત્રો (`ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાઃ સર્વે`), તેમની સાથે રહેલા રાજાઓના સમૂહો સહિત (`સહ એવ અવનિપાલસંઘૈઃ`), આપનામાં (`ત્વાં`) પ્રવેશ કરી રહ્યા છે." આ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે દુર્યોધન અને તેના ભાઈઓનો નાશ નિશ્ચિત છે. એટલું જ નહીં, કૌરવ પક્ષના અત્યંત આદરણીય અને અજેય મનાતા મહારથીઓ - "ભીષ્મપિતામહ, ગુરુ દ્રોણાચાર્ય, અને તે સૂતપુત્ર કર્ણ (`ભીષ્મઃ દ્રોણઃ સૂતપુત્રઃ તથા અસૌ`) પણ" - તેમાં પ્રવેશી રહ્યા છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, અર્જુન જુએ છે કે "આપણા પક્ષના પણ મુખ્ય યોદ્ધાઓ (`સહ અસ્મદીયૈઃ અપિ યોધમુખ્યૈઃ`)" પણ આ જ વિનાશ તરફ ધસી રહ્યા છે. આ દર્શાવે છે કે યુદ્ધનો સંહાર સર્વગ્રાહી હશે, જે કોઈ પક્ષને બાકાત રાખશે નહીં. ભગવાનનું કાળ સ્વરૂપ નિષ્પક્ષ છે.