અધ્યાય 11 · શ્લોક 21

ભાષ્ય

અર્જુન વર્ણવે છે કે આ વિરાટ સ્વરૂપને જોઈને વિવિધ પ્રકારના દિવ્ય જીવો કેવી પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે. "આ (`અમી`) દેવોના સમૂહો (`સુરસઙ્ઘાઃ`) નિશ્ચિતપણે (`હિ`) આપનામાં જ પ્રવેશી રહ્યા છે (`ત્વાં વિશન્તિ`)." આનો અર્થ એવો થઈ શકે કે દેવો પણ ભગવાનના સ્વરૂપમાં લીન થઈ રહ્યા છે અથવા તેમનામાં આશ્રય લઈ રહ્યા છે. "કેટલાક (દેવો) ભયભીત થઈને (`કેચિત્ ભીતાઃ`) હાથ જોડીને (`પ્રાઞ્જલયઃ`) આપની સ્તુતિ કરી રહ્યા છે (`ગૃણન્તિ`)." ભવ્યતા અને ઉગ્રતા જોઈને ભય અને શરણાગતિનો ભાવ જાગે છે. બીજી બાજુ, "મહર્ષિઓ અને સિદ્ધોના સમૂહો (`મહર્ષિસિદ્ધસંઘાઃ`) 'સ્વસ્તિ' (કલ્યાણ થાઓ) એમ બોલીને (`સ્વસ્તિ ઇતિ ઉક્ત્વા`) ઉત્તમ અને અર્થપૂર્ણ સ્તુતિઓ વડે (`સ્તુતિભિઃ પુષ્કલાભિઃ`) આપનું સ્તવન કરી રહ્યા છે (`સ્તુવન્તિ ત્વામ્`)." જ્ઞાની અને સિદ્ધ પુરુષો આ દર્શનના મહાત્મ્યને સમજીને, ભયભીત થવાને બદલે, જગતના કલ્યાણની કામના સાથે ભગવાનની મહિમાનું ગાન કરે છે.