અધ્યાય 11 · શ્લોક 20
દ્યાવાપૃથિવ્યોરિદમન્તરં હિ વ્યાપ્તં ત્વયૈકેન દિશશ્ચ સર્વાઃ ।
દૃષ્ટ્વાદ્ભુતં રૂપમુગ્રં તવેદં લોકત્રયં પ્રવ્યથિતં મહાત્મન્ ॥૨૦॥
અર્થ
હે મહાત્મન ! આપ એકલા એ જ આકાશ અને પૃથ્વીનું સઘળું અંતર વ્યાપ્ત કર્યું છે. તથા સર્વ દિશાઓ આપનાથી વ્યાપ્ત દેખાય છે. આપના અદભુત અને અતિ ઉગ્રરૂપને જોઇને ત્રણેલોક અત્યંત ભયભીત બની ગયંl છે.(૨૦)
ભાષ્ય
અર્જુન વિશ્વરૂપની સર્વવ્યાપકતા અને તેના પ્રભાવનું વર્ણન કરે છે. તે કહે છે, "હે મહાત્મન! (મહાન આત્માવાળા ભગવાન) સ્વર્ગ (`દ્યૌ`) અને પૃથ્વી (`પૃથિવી`) વચ્ચેનું આ સમગ્ર અંતર (`ઇદમ્ અન્તરમ્`) તથા બધી દિશાઓ (`દિશઃ ચ સર્વાઃ`) નિશ્ચિતપણે (`હિ`) એકમાત્ર આપના દ્વારા જ (`ત્વયા एकेन`) વ્યાપ્ત છે (`વ્યાપ્તમ્`)." ભગવાનનું સ્વરૂપ એટલું વિરાટ છે કે તે આકાશ, પૃથ્વી, તેમની વચ્ચેના અવકાશ અને બધી દિશાઓમાં ફેલાયેલું છે, બીજું કંઈ દેખાતું જ નથી. આ રૂપના બે મુખ્ય ભાવો છે: 'અદ્ભુત' (આશ્ચર્યજનક, ભવ્ય) અને 'ઉગ્ર' (ભયાનક, તીવ્ર). "આપના આ અદ્ભુત અને ઉગ્ર રૂપને જોઈને (`દૃષ્ટ્વા અદ્ભુતં રૂપમ્ ઉગ્રં તવ ઇદમ્`) ત્રણેય લોક (`લોકત્રયમ્` - સ્વર્ગ, પૃથ્વી, પાતાળ) અત્યંત ભયભીત થઈ ગયા છે (`પ્રવ્યથિતમ્`)." આ દર્શન કેવળ આનંદદાયક નથી, પણ ભયાવહ પણ છે, જે સમગ્ર બ્રહ્માંડને કંપાવી રહ્યું છે.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.