અધ્યાય 11 · શ્લોક 19

ભાષ્ય

અર્જુન ફરીથી વિશ્વરૂપના લક્ષણો વર્ણવે છે, જે તેની અનંતતા અને પ્રચંડ શક્તિ પર ભાર મૂકે છે: "હું આપને (`ત્વાં`) 'અનાદિમધ્યાન્તમ્' (જેનો આદિ, મધ્ય અને અંત નથી તેવા), 'અનન્તવીર્યમ્' (અનંત શક્તિ, સામર્થ્યવાળા), 'અનન્તબાહુમ્' (અસંખ્ય ભુજાઓવાળા) જોઈ રહ્યો છું (`પશ્યામિ`)." તેની દ્રષ્ટિ પણ કોસ્મિક છે: 'શશિસૂર્યનેત્રમ્' (ચંદ્ર અને સૂર્ય જેમના નેત્રો છે તેવા). આ સૂચવે છે કે સમગ્ર બ્રહ્માંડની ગતિવિધિઓ ભગવાનની દ્રષ્ટિ હેઠળ છે. તેનું મુખ કેવું છે? 'દીપ્તહુતાશવક્ત્રમ્' (પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન મુખવાળા). આ ભગવાનના સંહારક પાસાનું સૂચન કરે છે, જેમ અગ્નિ બધું ભસ્મ કરી દે છે. અને આ સ્વરૂપ 'સ્વતેજસા' (પોતાના તેજ વડે) આ સમગ્ર વિશ્વને (`વિશ્વમ્ ઇદમ્`) તપાવી રહ્યું છે (`તપન્તમ્`). ભગવાનનું તેજ એટલું પ્રચંડ છે કે તે સમગ્ર સૃષ્ટિને પ્રભાવિત કરી રહ્યું છે, તેમાં ઉર્જા ભરી રહ્યું છે અને સાથે સાથે તેના ઉગ્ર સ્વરૂપથી ભયભીત પણ કરી રહ્યું છે.