અધ્યાય 11 · શ્લોક 1

ભાષ્ય

અગિયારમા અધ્યાયનો પ્રારંભ અર્જુનના ઉદ્ગારથી થાય છે. પાછલા અધ્યાયો, ખાસ કરીને સાતમાથી દસમા અધ્યાય સુધી, ભગવાને પોતાની વિભૂતિઓ, યોગશક્તિ અને પરમ સ્વરૂપનું જ્ઞાન આપ્યું. અર્જુન હવે સ્વીકારે છે કે ભગવાનનો આ ઉપદેશ કેવળ 'તેના અનુગ્રહ માટે' (`મદનુગ્રહાય`) હતો. આ કોઈ સામાન્ય જ્ઞાન નથી, પણ 'પરમ ગુહ્ય' (અત્યંત રહસ્યમય) અને 'અધ્યાત્મસંજ્ઞિતમ્' (આત્મા-પરમાત્માના સ્વરૂપને લગતું) છે. અર્જુન સ્પષ્ટપણે કહે છે કે આ ઉપદેશ સાંભળીને તેનો 'મોહ' (`મોહોઽયં`) સંપૂર્ણપણે દૂર (`વિગતઃ`) થઈ ગયો છે. આ એ જ મોહ છે જેણે પ્રથમ અધ્યાયમાં અર્જુનને કર્તવ્યવિમુખ અને શોકાતુર બનાવ્યો હતો. ભગવાનની કૃપા અને જ્ઞાનોપદેશથી અર્જુનની બુદ્ધિ હવે નિર્મળ થઈ છે અને તે તત્ત્વજ્ઞાનને સમજવા સક્ષમ બન્યો છે. આ શ્લોક આવનારા વિશ્વરૂપ દર્શન માટેની ભૂમિકા તૈયાર કરે છે, કારણ કે મોહ દૂર થતાં જ જિજ્ઞાસા અને શ્રદ્ધા વધુ પ્રબળ બને છે.