અધ્યાય 1 · શ્લોક 19

ભાષ્ય

પાંડવ પક્ષના શંખનાદની અસરનું વર્ણન અહીં કરવામાં આવ્યું છે. તે કોલાહલ ('ઘોષઃ') એટલો પ્રચંડ અને ભયાવહ હતો કે તેણે આકાશ અને પૃથ્વીને ગજવી મૂક્યા ('નભશ્ચ પૃથિવીં ચૈવ તુમુલઃ વ્યનુનાદયન્'). સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ધ્વનિએ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો એટલે કે કૌરવોના હૃદયને વિદારણ કરી નાખ્યું ('ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં હૃદયાનિ વ્યદારયત્'). આ સૂચવે છે કે પાંડવોના શંખનાદમાં નૈતિક બળ અને આત્મવિશ્વાસનો એવો પ્રભાવ હતો કે તે અધર્મના પક્ષે લડતા કૌરવોના મનમાં ભય અને આશંકા ઉત્પન્ન કરી રહ્યો હતો. કૌરવોના ઘોંઘાટ સામે પાંડવોનો નાદ વધુ પ્રભાવશાળી અને ભયાવહ સાબિત થયો.