अध्याय 1 · श्लोक 19

स्पष्टीकरण

या श्लोकात कुरुक्षेत्राच्या रणांगणातील वातावरणाचे वर्णन केले आहे, विशेषत: ज्या क्षणी पांडवांच्या सैन्याने शंख फुंकण्यास सुरुवात केली. या श्लोकात धृतराष्ट्राच्या पुत्रांवर म्हणजेच कौरवांच्या सैन्यावर त्याचा प्रभाव दाखवला आहे. “सा घोष” म्हणजेच शंखशिंपल्यांचा आवाज “धर्तराष्ट्रनाम” म्हणजेच “हृदयानी व्यादरात” म्हणजेच धृतराष्ट्राच्या पुत्रांच्या (कौरवांच्या) हृदयाला छेदत होता. याचा अर्थ शंखांच्या प्रतिध्वनीने कौरवांच्या हृदयात भीती आणि चिंता निर्माण झाली. पुढे म्हटले आहे, "नभ च पृथ्वी चैव तुमलोऽभ्यनुदायन," म्हणजे हा शंखध्वनी आकाश आणि पृथ्वी या दोन्ही ठिकाणी गुंजत होता, एक प्रकारे संपूर्ण सृष्टीला गुंजत होता. या श्लोकात महाभारत युद्धाची भीषणता दर्शविली आहे, जिथे पांडव सैन्याचा शंखध्वनी इतका जोरदार होता की कौरव सैन्य भयभीत झाले. शंखाचा आवाज एक पवित्र आणि शक्तिशाली ध्वनी मानला जातो आणि येथे तो पांडवांचे सामर्थ्य आणि आत्मविश्वास दर्शवितो, ज्यांनी युद्धाच्या अगदी सुरुवातीस कौरवांवर मानसिकरित्या विजय मिळवला.