અધ્યાય 1 · શ્લોક 10

ભાષ્ય

આ શ્લોક દુર્યોધનની મનોસ્થિતિ અને તેની ઊંડી ચિંતા દર્શાવે છે. 'અપર્યાપ્તં' અને 'પર્યાપ્તં' શબ્દોના બે અર્થઘટન થઈ શકે છે. એક અર્થ મુજબ, તે કહે છે કે ભીષ્મ દ્વારા રક્ષિત આપણી સેના (11 અક્ષૌહિણી) એટલી વિશાળ છે કે તે અમર્યાદિત છે (અપર્યાપ્તં), જ્યારે ભીમ દ્વારા રક્ષિત પાંડવોની સેના (7 અક્ષૌહિણી) મર્યાદિત છે (પર્યાપ્તં). આ બડાઈ જેવું લાગે છે. પરંતુ વધુ સ્વીકૃત અર્થ મુજબ, 'અપર્યાપ્તં' એટલે 'અપૂરતું' અથવા 'ઓછું' અને 'પર્યાપ્તં' એટલે 'પૂરતું' અથવા 'વધુ'. આ અર્થમાં, દુર્યોધનને ભીષ્મ પિતામહની નિષ્ઠા પર શંકા છે, કારણ કે તેમનો પ્રેમ પાંડવો તરફ પણ છે. તેથી, તેને લાગે છે કે ભીષ્મના નેતૃત્વ છતાં કૌરવ સેના અપૂરતી છે. જ્યારે પાંડવ સેના ભીમના રક્ષણ હેઠળ છે, જે પૂરી નિષ્ઠાથી લડશે, તેથી તેમની સેના ઓછી હોવા છતાં પૂરતી છે. આ તેની અસુરક્ષા અને ભીષ્મ પ્રત્યેની શંકા દર્શાવે છે.