अध्याय 9 · श्लोक 15

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण सांगत आहेत की भक्त त्यांची वेगवेगळ्या प्रकारे पूजा करतात. काही लोक ज्ञानयज्ञाद्वारे म्हणजेच ज्ञानाच्या बळावर त्यांची पूजा करतात. ज्ञानयज्ञ: याचा अर्थ ज्ञानाद्वारे यज्ञ करणे, म्हणजेच आत्मज्ञान प्राप्त करून देवाची उपासना करणे. हा यज्ञ कर्मकांडांसारखा बाह्य नसून आंतरिक आहे, जो ज्ञानाद्वारे केला जातो. एकत्वेन: येथे एकत्व म्हणजे अद्वैत तत्त्व, ज्यामध्ये साधकाला सर्व काही ईश्वराचे रूप असल्याचा अनुभव येतो. तो सर्वांना एकाच रूपात पाहतो. अभ्यत्वेना: याउलट, काही लोक द्वैतवादाचे तत्त्व पाळतात आणि देवाला त्यांच्यापासून वेगळे मानून त्याची पूजा करतात. या दृष्टिकोनातून देव आणि जीव वेगळे आहेत आणि भक्त वेगवेगळ्या रूपात देवाची पूजा करतात. बहुधा विश्वतोमुखम्: याचा अर्थ असा आहे की देवाची अनंत रूपे आहेत आणि तो संपूर्ण विश्वात आहे. अशा प्रकारे, भक्त देवाची विविध रूपे पाहतात आणि त्यांची पूजा करतात. या श्लोकाद्वारे भगवान श्रीकृष्ण सांगत आहेत की त्यांची उपासना करण्याचे अनेक मार्ग आहेत आणि भक्त त्यांच्या ज्ञान आणि समजानुसार त्यांची पूजा करतात. काहींना एकात्मतेचा अनुभव येतो, तर काहींना वेगळेपणात. पण शेवटी सर्व मार्ग देवाकडे घेऊन जातात, कारण तो सर्वव्यापी आणि सर्वशक्तिमान आहे. अशाप्रकारे, भक्ताचा स्वभाव आणि त्याच्या ज्ञानाच्या पातळीनुसार भगवंताच्या प्राप्तीसाठी कोणताही मार्ग स्वीकारला जाऊ शकतो.