अध्याय 6 · श्लोक 5

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनला आत्मसंयम आणि आत्मविकासाचे महत्त्व सांगत आहेत. येथे आत्मा म्हणजे आपल्यातील आत्मा किंवा चेतना. "उद्धरेदात्मनात्मनम्" चा अर्थ आहे - माणसाने मन आणि बुद्धीने स्वतःचा उद्धार केला पाहिजे. याचा अर्थ मनुष्याने आपल्या जीवनाच्या उन्नतीसाठी स्वतःच्या प्रयत्नांवर अवलंबून असले पाहिजे. स्वत:ची क्षमता, क्षमता आणि जिद्द यांच्या बळावर त्याने स्वत:ला पुढे केले पाहिजे. "नात्मानमवासदायेत्" चा अर्थ आहे - माणसाने कधीही स्वत:ला कमी लेखू नये. त्याने आत्म-निंदा टाळली पाहिजे आणि स्वाभिमान राखला पाहिजे. "आत्मैव हयातमनो बंधु" - याचा अर्थ असा आहे की केवळ आत्मभान, ज्ञान आणि स्वयंशिस्तीने माणूस माणसाचा खरा मित्र बनतो. जेव्हा आपण आपल्या मनावर आणि इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवतो तेव्हा आपण आपले सर्वात मोठे मित्र असतो. "आत्मैव रिपुरात्मनाः" - याचा अर्थ असा की जेव्हा मनुष्य त्याच्या मनावर आणि इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवतो तेव्हा तो त्याचा सर्वात मोठा शत्रू बनतो. मनुष्य आपल्या वासना आणि वासना यांच्या नियंत्रणाखाली आला तर तो आपल्या हातून आपला जीव धोक्यात घालतो. या श्लोकाचा मुख्य संदेश हा आहे की, आत्मसंयमाने आपले जीवन सकारात्मक दिशेने न्यावे. आत्म-नियंत्रण आणि आत्म-प्रेरणा हे आपल्या मोक्षाचे साधन आहेत. जर आपण आपल्या विचारांवर आणि कृतींवर नियंत्रण ठेवले नाही तर ते आपल्या पतनाचे कारण बनतात. त्यामुळे आपल्यातील शक्ती जागृत करून आपल्या उद्धाराकडे वाटचाल केली पाहिजे.