अध्याय 5 · श्लोक 23

स्पष्टीकरण

हा श्लोक योग आणि साधनेची एक महत्त्वाची सिद्धी दर्शवतो. यामध्ये भगवान श्रीकृष्ण सांगत आहेत की, खरा योगी तोच आहे जो या जीवनात राहून शरीराचा त्याग करण्यापूर्वी आपल्यातील वासना आणि क्रोध यांसारख्या मानसिक आवेगांना सहन करू शकतो. "शकनोतिहैव या शोधून" - येथे 'इह' म्हणजे या जगात, आणि 'शकनोती' म्हणजे सहन करणे. योगींना या सांसारिक जीवनातच आपल्या मनोवैज्ञानिक आवेगांवर नियंत्रण ठेवावे लागते हे या वाक्यातून सूचित होते. “प्रकाशिरविमोक्षनात्” – ‘प्रदक्षिर्विमोक्षणात’ म्हणजे शरीराचा त्याग करण्यापूर्वी. म्हणजे शरीर सोडण्यापूर्वी. याचा अर्थ मृत्यूपूर्वी साधकाने या वासनांवर नियंत्रण मिळवले पाहिजे. "कामक्रोधभावम् वेगम्" - 'वासना' आणि 'क्रोध' यातून निर्माण होणारा वेग. या भावना सहसा एखाद्या व्यक्तीला अस्थिर करतात आणि आध्यात्मिक साधनेच्या मार्गात अडथळा आणतात. "सा युक्ता सा सुखी नरः" - जो व्यक्ती या आवडींवर यशस्वीपणे नियंत्रण ठेवतो तो योगी (युक्त) आणि आनंदी असतो. अशा प्रकारे, या श्लोकाद्वारे श्रीकृष्णाने हे शिकवले आहे की वास्तविक योग आणि आनंद प्राप्त करण्यासाठी, आपण सांसारिक इच्छा आणि क्रोध कसे नियंत्रित करावे हे जाणून घेतले पाहिजे. खऱ्या योगी आणि आनंदी माणसाची हीच ओळख आहे.