अध्याय 4 · श्लोक 41

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की जो मनुष्य योगाद्वारे सर्व कर्मांचा त्याग करतो आणि ज्ञानाच्या प्रकाशाने मनातील शंका दूर करतो तो कर्मांच्या बंधनातून मुक्त होतो. येथे “योगसंन्यास्तकर्मणम्” म्हणजे जो व्यक्ती योगाद्वारे आपल्या कर्माचा त्याग करतो. हा त्याग बाह्य कृतींचा नसून कृतींशी आसक्ती आणि त्यांच्या परिणामांची इच्छा आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या आत्म्याला ओळखते आणि समजते की तो फक्त एक आत्मा आहे, तेव्हा तो त्याच्या कर्माने बांधील नाही. “ज्ञानसंच्छिन्नसंशयम्” म्हणजे ज्याने आपल्या सर्व शंका ज्ञानाने दूर केल्या आहेत. जोपर्यंत ज्ञानाचा अभाव आहे तोपर्यंत शंका कायम राहते. पण जेव्हा माणसाला आत्म्याचे स्वरूप कळते तेव्हा त्याच्या सर्व शंका दूर होतात. या श्लोकात "आत्मवंतम्" हा शब्द वापरण्यात आला आहे, ज्याचा अर्थ 'आत्मापूर्ण', म्हणजेच आत्मसाक्षात्कार साधलेली व्यक्ती. अशा व्यक्तीवर त्याच्या कृतींच्या परिणामांचा परिणाम होत नाही किंवा तो त्याच्या कृतींच्या बंधनांनी बांधला जाऊ शकत नाही. म्हणून श्रीकृष्ण अर्जुनाला येथे शिकवत आहेत की जो मनुष्य योग आणि ज्ञानाद्वारे आत्म्याला ओळखतो तो कर्मापासून मुक्त होतो आणि कोणत्याही प्रकारचे कर्म बंधन त्याला बांधू शकत नाही. हा श्लोक अध्यात्मिक मार्गाच्या एका महत्त्वाच्या तत्त्वाकडे निर्देश करतो, जिथे एखाद्याला आत्म-साक्षात्कार आणि आत्मज्ञान प्राप्त करून कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्यास शिकवले जाते.