अध्याय 3 · श्लोक 1

स्पष्टीकरण

या श्लोकात अर्जुन श्रीकृष्णाला प्रश्न करत आहे. अर्जुनाने ऐकले की श्रीकृष्णाने त्याला ज्ञानयोगाचे महत्त्व सांगितले आहे, जे कर्मापेक्षा श्रेष्ठ आहे. अर्जुनच्या लक्षात आले की जर ज्ञानयोग खरोखर श्रेष्ठ आहे, तर श्रीकृष्ण त्याला या भयंकर कृतीत (महाभारत युद्ध) का घालत आहेत? अर्जुनचा हा प्रश्न प्रत्यक्षात त्याची कोंडी दर्शवतो. ज्ञान श्रेष्ठ असेल तर त्यांनी कृती का करावी हे त्यांना समजत नाही. अर्जुनाचा हा गोंधळ त्याचे धर्म (कर्तव्य) आणि ज्ञान यांचा समतोल राखण्यात अडचण येत असल्याचे प्रतीक आहे. श्रीकृष्णाला केशव आणि जनार्दन या नावांनी संबोधले जाते, यावरून ते विश्वाचे रक्षणकर्ता आणि संहारक असल्याचे दिसून येते. अर्जुनला त्यांच्याकडून जाणून घ्यायचे आहे की ते त्याला कृतीत का आणत आहेत, तर ज्ञान श्रेष्ठ असल्याचे सांगितले जाते. अर्जुनची ही उत्सुकता या अध्यायाच्या सुरुवातीलाच त्याचा मानसिक संघर्ष प्रकट करते, जी नंतर श्रीकृष्णाच्या शिकवणीने सोडवली जाते. या श्लोकाच्या पुढील श्लोकांमध्ये श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व समजावून सांगतात, ज्यामध्ये ते सांगतात की कृती आणि ज्ञान या दोन्हींचे स्वतःचे स्थान आहे आणि कृतीपासून अलिप्त राहूनही ज्ञान प्राप्त होऊ शकते. सारांश, हा श्लोक अर्जुनाची दुविधा प्रकट करतो आणि ज्ञान श्रेष्ठ असताना कृती का करावी असा प्रश्न निर्माण होतो. या प्रश्नाचे उत्तर श्रीकृष्ण पुढील श्लोकांत देतात, ज्यामुळे कर्मयोगाचे तत्त्व स्पष्ट होते.