अध्याय 2 · श्लोक 45

स्पष्टीकरण

श्लोक २.४५ मध्ये भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनला संदेश देत आहेत की वेद केवळ तीन गुणांचे (सत्त्व, रजस आणि तम) विषय मांडतात. या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितले आहे की वेदांचे ज्ञान या गुणांवर आधारित आहे, परंतु खरे योगी त्या गुणांच्या पलीकडे जातात. अर्थ: त्रैगुण्यविषय वेद: वेदांचा विषय तीन गुणांवर आधारित आहे - सत्त्व (ज्ञान आणि शांती), रजस (क्रिया आणि इच्छा), आणि तम (उदासीनता आणि अज्ञान). वेद या गुणांशी संबंधित आहेत आणि केवळ या गुणांचा प्रभाव सांगतात. निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन: "भवार्जुन" म्हणजे अर्जुन आणि "निस्त्रैगुण्य" म्हणजे तीन गुणांच्या पलीकडे. त्यात असे म्हटले आहे की जो योगी, ज्याने सर्वोच्च ज्ञान प्राप्त केले आहे, तो त्या गुणांच्या प्रभावापासून मुक्त असतो. तो गुणांच्या प्रभावाच्या पलीकडे राहतो आणि आत्म्यात स्थिर राहतो. निर्दवंद्वो नित्यसत्त्वस्थो: “निर्द्वंदो” म्हणजे सुख-दु:ख, नफा-तोटा इत्यादी द्वैतांपासून मुक्त होणे. “नित्यसत्त्वस्थो” म्हणजे जो सदैव सत्त्वगुणात स्थित असतो. अशा प्रकारे, अशी व्यक्ती नेहमी स्थिरता आणि शांततेत राहते आणि सर्व संघर्षांच्या पलीकडे असते. निर्योगक्षेम आत्मवन: "निर्योगक्षेम" म्हणजे योग आणि क्षेम (सुरक्षा आणि कल्याण) रहित. याचा अर्थ असा आहे की अशा व्यक्तीला कोणत्याही भौतिक वस्तूची आवश्यकता नसते आणि तो पूर्णपणे आत्म्यात स्थित असतो. स्पष्टीकरण: या श्लोकाद्वारे भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनला शिकवू इच्छितात की खरा योगी तो आहे जो वेदांच्या तीन गुणांच्या पलीकडे आहे. जो व्यक्ती सत्त्व, रजस आणि तम यांच्या प्रभावापासून मुक्त राहून सदैव आत्म्याच्या शांती आणि स्थिरतेमध्ये राहतो तो खरा ज्ञानी आणि योगी आहे. अशा व्यक्तीला कोणत्याही भौतिक सुखांची गरज नसते कारण त्याची स्थिती आत्म्यात असते.