अध्याय 18 · श्लोक 41

स्पष्टीकरण

गुण आणि प्रकृती: या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण हे स्पष्ट करत आहेत की विविध जाती आणि वर्गांचे कर्म त्यांच्या स्वभाव आणि गुणांवरून ठरते. ब्राह्मणांचा कल शिकणे, तपश्चर्या आणि अध्यापनाकडे आहे; क्षत्रिय सुरक्षा, शासन आणि युद्ध यात गुंतलेले असतात; वैश्य व्यापार आणि शेती करतात; आणि शूद्र सेवा आणि श्रमात मग्न असतात. कर्माची विभागणी: येथे 'कर्मणी प्रविभक्तानि' असे सूचित करते की भिन्न गुण आणि स्वभावाच्या आधारावर विविध कर्मांची विभागणी केली गेली आहे. ही विभागणी कर्म आणि निसर्गाच्या संयोगावर आधारित आहे, जन्म किंवा जातीच्या आधारावर नाही. जातिव्यवस्थेचा संदेश: भगवान श्रीकृष्णांनी या श्लोकात वर्णव्यवस्थेच्या नैसर्गिक आणि गुणवत्तेवर आधारित विभागणीबद्दल सांगितले आहे. ही विभागणी समाजाला योग्यरित्या कार्य करण्यास आणि प्रत्येक व्यक्तीच्या नैसर्गिक गुणांनुसार त्याचे कार्य करण्यास मदत करते. या श्लोकाद्वारे भगवान श्रीकृष्णांनी समाजातील विविध घटकांचे कर्म आणि स्वरूप ओळखले आहे आणि प्रत्येक वर्गाचे कर्म त्यांच्या स्वभाव आणि गुणांवरून ठरत असल्याचे स्पष्ट केले आहे.