अध्याय 13 · श्लोक 4

स्पष्टीकरण

या श्लोकात श्रीकृष्णाने अर्जुनाला समजावून सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे की "क्षेत्र" (म्हणजे भौतिक शरीर) आणि "क्षेत्रज्ञान" (म्हणजे आत्मा किंवा चैतन्य) यांचे सार किंवा सत्य केवळ या गीतेत नाही, तर ऋषीमुनींनी ते दीर्घकाळ स्पष्ट केले आहे. पूर्वी हे अनेक प्रकारे सांगितले आणि स्पष्ट केले आहे. 1. ऋषी भीर बहुदा गीतम् (ऋषींनी अनेक प्रकारे सांगितले): ऋषींनी हे तत्व वेगवेगळ्या प्रकारे व्यक्त केले आहे. वेद आणि उपनिषदांमध्ये, या कल्पना वेगवेगळ्या दृष्टीकोनातून मांडल्या आहेत जेणेकरून लोकांना त्या समजतील. 2. छंदोभिर्विविधाय: अभियध (विविध वेदमंत्रांद्वारे विविध भागांमध्ये देखील म्हटले आहे): वेदांमध्ये देखील या विषयाचे विविध मंत्र आणि श्लोकांच्या माध्यमातून वेगवेगळ्या प्रकारे वर्णन केले गेले आहे. हे मंत्र आणि श्लोक वेदांच्या विविध शाखांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. 3. ब्रह्मसूत्रपदश्चैव हेतुमद्भिरविनिश्चितै (युक्तियुक्त ब्रह्मसूत्राच्या श्लोकांद्वारे देखील सांगितले गेले): ब्रह्मसूत्र, जे वेदांत तत्त्वज्ञानाचा मुख्य ग्रंथ आहे, हे तत्त्व देखील तर्कसंगत आणि निश्चित स्वरूपात स्पष्ट करते. ब्रह्मसूत्रातील श्लोक किंवा श्लोक “क्षेत्र” आणि “क्षेत्रज्ञ” चे सार काय आहे याची खोलवर पुष्टी करतात. निष्कर्ष: या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण हे सांगू इच्छितात की अर्जुनाला देह आणि आत्म्याचे जे ज्ञान ते देत आहेत ते नवीन ज्ञान नाही. हे ज्ञान आपल्या ऋषीमुनी, वेद आणि ब्रह्मसूत्रांमध्ये शतकानुशतके दिलेले आहे आणि ते तर्क आणि तर्काच्या आधारे सिद्धही झाले आहे. हे सत्य शाश्वत आहे आणि ते अनेक माध्यमांतून व्यक्त झाले आहे. हा श्लोक आपल्याला अध्यात्मिक ज्ञानाची मुळे किती खोलवर आहेत आणि हे ज्ञान आपल्या प्राचीन धर्मग्रंथांमध्ये किती विपुल आणि व्यापकपणे उपलब्ध आहे हे समजण्यास मदत करते.