अध्याय 13 · श्लोक 29

स्पष्टीकरण

प्रकृती आणि कर्म: श्लोकाचा पहिला भाग असे सांगतो की सर्व कर्म प्रकृती (नैसर्गिक घटक) द्वारे केले जातात. येथे 'प्रकृती' म्हणजे ते अंगभूत गुण (सत्त्व, रजस, तम) ज्यांच्या आधारे जगातील सर्व क्रिया घडतात. या गुणांच्या प्रेरणेने सर्व काही घडते आणि अशा प्रकारे आपण निसर्गाद्वारे आपल्या कृती पाहतो. आत्म्याचे वास्तविक स्वरूप: श्लोकाच्या दुसऱ्या भागात असे म्हटले आहे की जो मनुष्य या क्रिया पाहत असूनही आत्म्याला अकर्ता (निर्माता नव्हे) म्हणून पाहतो, तोच खरा ज्ञानी आहे. याचा अर्थ असा की आत्मा (अहंकार) स्वतः कार्य करत नाही, तर तो केवळ निरीक्षक आहे. वास्तविकता पाहण्याची प्रक्रिया: जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला हे समजते की कर्ता वास्तविक निसर्ग आहे आणि आत्मा हा अकर्ता आहे, तेव्हा तो वास्तविकता समजून घेण्यास सक्षम होतो. वास्तविकता पाहणे म्हणजे आत्मा हा कृती करणारा नसून सर्व क्रिया निसर्ग नियमानुसार घडतात हे सत्य जाणले आहे. सारांश: या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णाने हे स्पष्ट केले आहे की कृती निसर्गाद्वारे चालतात आणि या कृतींचा आत्मा अप्रभावित राहतो. ज्याला हे सत्य समजते तोच वास्तविकतेला खऱ्या अर्थाने पाहतो आणि ज्ञान प्राप्त करतो.