अध्याय 1 · श्लोक 20–21

स्पष्टीकरण

श्लोक 20: या श्लोकात अर्जुनाचे चित्रण केले आहे, जो पांडवांपैकी एक आहे आणि ज्याच्या रथावर कपी (हनुमानजी) चा ध्वज आहे. 'कपीध्वज' हा शब्द अर्जुनाच्या रथाला सूचित करतो. जेव्हा अर्जुनाने पाहिले की दोन्ही बाजूचे सैन्य युद्धासाठी तयार आहेत आणि धनुष्य बाण एकमेकांशी भिडणार आहेत, तेव्हा त्याने धनुष्य उचलले. युद्ध लवकरच सुरू होणार आहे हे पाहून अर्जुनने हृषिकेशशी (भगवान कृष्ण) बोलण्याचा निर्णय घेतला. युद्ध परिस्थितीचे निरीक्षण करणारा अर्जुन यावेळी आपल्या मनात निर्माण होणारे विचार आणि भावना व्यक्त करण्यास तयार होता. येथे 'महिपते' हा शब्द राजा धृतराष्ट्राला उद्देशून आहे, जो हा संवाद ऐकत आहे. हा श्लोक दर्शवितो की युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुनाने आपले सारथी श्रीकृष्णाशी आपले मन बोलणे निवडले. हा एक महत्त्वाचा क्षण आहे, कारण तेव्हापासूनच गीतेतील उपदेश सुरू होतो, जो अर्जुनाच्या शंका आणि संघर्ष दूर करण्यासाठी देण्यात आला होता. अर्जुनाच्या मनाची ही स्थिती गीतेच्या शिकवणीचा आधार बनते. श्लोक 21: स्पष्टीकरण: या श्लोकात अर्जुन भगवान श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन सैन्यांच्या मध्ये घेऊन जाण्याची विनंती करत आहे. अर्जुनला रणांगणावर उभे असलेले योद्धे पाहायचे आहेत, त्याच्याशी लढण्यासाठी सज्ज आहेत. 'अच्युत' म्हणजे 'अविनाशी' किंवा 'ज्याचा कधीही नाश होत नाही', जो येथे भगवान कृष्णासाठी आदरयुक्त शब्द आहे. अर्जुनच्या या विनंतीवरून हे स्पष्ट होते की त्याला युद्धाचे गांभीर्य समजून घ्यायचे आहे आणि कोणते योद्धे आपल्यासमोर उभे आहेत हे पाहायचे आहे.