अध्याय 1 · श्लोक 17–18

स्पष्टीकरण

या श्लोकांमध्ये महाभारत युद्धाच्या प्रारंभी कुरुक्षेत्राच्या रणांगणात विविध योद्ध्यांनी शंख फुंकल्याचे वर्णन केले आहे. हे दृश्य पांडवांच्या सैन्याच्या लष्करी तपासणीच्या काळातील आहे. श्लोकांचे तपशील समजून घेऊया: श्लोक 17: ""कस्यश्रच परमेश्वरः शिखंडी का महारथः" - येथे काशीचा राजा आणि महान धनुर्धराचा उल्लेख आहे, तसेच महारथी असलेल्या शिखंडीचाही उल्लेख आहे. महाभारताच्या युद्धात, विशेषतः भीष्मांविरुद्धच्या युद्धात शिखंडीने महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. ""धृष्टद्युम्नो विराटश्राचा सत्यकिश्चपराजितः" - पांडव सैन्याचा सेनापती धृष्टद्युम्न आणि मत्स्य देशाचा राजा विराट यांचा उल्लेख आहे. कधीही पराभूत न झालेला सात्यकीही आपला शंख फुंकत आहे. श्लोक 18: ""द्रुपदो द्रौपदेयसार्च सर्वश पृथ्वीपते" - द्रौपदीचा पिता आणि पांचाल देशाचा राजा द्रुपद आणि द्रौपदीचे सर्व पुत्र, या सर्वांनी आपले शंख फुंकले. हे सर्व योद्धे आपापल्या भूमिकेत महत्त्वाचे होते. ""सौभद्रश्र्च महाबाहुः शंखनधमुह अभिय्य"" - सौभद्रा, म्हणजेच अभिमन्यू, जो अर्जुनाचा पुत्र आणि एक महान योद्धा होता, त्यानेही शंख फुंकला. या श्लोकांतून महाभारत युद्धात पांडवांच्या बाजूचे सर्व योद्धे पूर्ण तयारीनिशी आणि उत्साहाने रणांगणात उतरले होते, असे दाखवण्यात आले आहे. त्यांच्या शंखाच्या आवाजाने युद्धाच्या सुरुवातीची घोषणा केली आणि ते धर्म आणि सत्याच्या रक्षणासाठी एकत्र आल्याचेही दाखवून दिले.